Showing posts with label ivie. Show all posts
Showing posts with label ivie. Show all posts

Friday, 8 May 2020

UKI AZUMI (RAMADHAN)

Uki i’Ramadhan ki uki ozitiili vh'elemi ukalele (ikalenda) Imusulumi. L’o ki uki azumi ni imuslumi ku n’e la eke-agbo e ga la elemi oli aa mwu azumi.
Ishinegba o guase eye elemi Al-kur’ani: Vhevhe ni vha she yayi, A she keke azumi na vhe abi a kpo li keke o n’agbo n’e kpalo vhe, vha ke moli inofe. Q2:183.
quran
Photo by abdulmeilk majed on Pexels.com
A kha me uki ogbo l’uki i’Ramadhan o r’aa gbase. A kha ke gue me uki ogbo owese, uki i’Ramadhan o fo. Ogbele uye ali itiili (29) kokua ogbele uye ali igbe (30) l’a mwue vh'elemi uki i’Ramadhan.
Elemi uki i’Ramadha, vh'ele iyose izemi (Laylatul Qadr) l’Ishinegba o ro r’al-kur’ani kpiale gi Anebi Muhammad (SAW).
Ishinegba o guase eye vh'elemi Al-kur’ani: Uki i’Ramadhan ki uki n’a la r’al-kur’ani kpiale, o ke ki irodekase n’agbo ali etseke n’o kala n’o laa r’irodekase n’agbo ali ufadegbea (iteteva imwagie ali olemi). Onye vhe n’o da ke me oni uki, o mwu azumi shi o. Onoosoku-egbe kokua oni o ye okhiali, o lolo mwuno vh'ele ewese. Olokhome l’Ishinegba o nono na vhe, akhi omwunu l’o nono na vhe; vha ke mwuno eni ele gba ali khi vha ke r’Ishinegba fu obode n'o ro r’ode kase vhe, ali khi vha ke kpemi. Q2:185
Uki i’Ramadhan, uki azumi l’o kia. Elemi oni uki ona amusulumi o vha laa le emenaale, o vha laa da ame, o vha laa chi mama okpotso te ele uzogbe aa rami ele iyose. Amusulumi o vha laa chi mama ikakpuli imwe, o vha laa nu ogbo kholi, o vha laa ka, o vha laa mwe imwemi n’e vha chi eso. Udu oli ku l’o laa ro n'Ishinegba.
Azumi ogbo o dobe aa fuechea (ria) o kha kieli eni imwe ena;
  1. o kha le emenaale neni ovo o j’eke
  2. o kha nu ugue oli gue
  3. okpotso o kha me olia-uki oli
  4. okpotso n’o aa me o kha via
A me agbo n’azumi o vha kila omema (adarura) na. Eni agbo ena ki;
  1. Okioji kokua okpisha
  2. onoosokuegbe
  3. okpotso n’o aa me (n'o aa sami)
  4. okpotso n’o r’omo shi egbe
  5. oni o ye okhie
  6. okpotso n’o la ishito (okpotso n'o me olia-uki oli)
  7. ivhie
  8. ogbo n’egbe (ukpakomi) o vha gba na
Eni e vha dobe mwu azumi e kemi emenaale n’eneemwue. Ama e kha dobe mwu azumi, oyo l’o somi ne.
Uki i’Ramadhan o kha fo – n’a kha she da me uki ogbo – a khe r’idi al-fitr ro gele. Idi eva l’a mwue vhi adini al-islam;
  1. Eid al-fitr (Isala n’okeke)
  2. Eid al-adha (Isala n’o fu)
Isinegba nyie azumi eye vho, u gbe etse kua n’eye. Ishinegba r’onagie na eye vhi oni agbo ona ali elemi. isee!

IKELIMA EGBO (NEW WORDS)

azumi – fasting
uki – moon, month
ishito – menstruation
olia-uki – menstrual flow
onoomwue – the poor, needy
onoosokuegbe – the sick
ukalele – calendar

COVID19: OSHISHI-IKORONA

COVID19 o ki iguami n'amwu n'a kiatso me vhi ukpe 2019. Evholi Wuhan n'o la Ichaina l'o kpo kiatso la lase, ama neena o she gase ashakasha ku vhi eke-agbo.

N'a ro rami 7 May, 2020; agbo n'e mwu oni iguami e she dose ekeka 3.84 elemi edevholi 187. Agbo n'e dose 269,000 e she ghuloa.

Amie oshishi-ikorona n'a yese ne ki; iba, okofo, oloseme, iyeme n'omwunu ali iwase iwese ali ilele-unu. O kha yemi dose, agbo eghuo e rue i'pneumonia, laa ikpamelami n'e la vhe elemi egbe e vha gue laa gbe akanya onagie.

Ereghe n'ogbo ro mwu oni iguami rami ereghe n'amie oli o ro laa lase o ki ekeke ele eva (ele 2) rami ele igbe ali ene (ele 14).

Photo by Edward Jenner

Agbo e kha chi mama egbe l'oni iguami o r'aa gase ro te ikpami ame n'e te ogbo egbe aa lase ro te imwemi, okofo, itisha iyo ali iyo. Eni ikpami ame e vhaa tese shi akpekpe neni e de shi eke. Ama ogbo o dobe laa mwu oni iguami  o kha r'obo chi asha n'eni ikpami ame e de shi, o ke gue r'oni obo chi alo.

Ede n'a dobe te laa khe egbe aga oni amwu ki;
  1. ikpaboa eregheeghe
  2. ichinokhia n'agbo ninanina agbo n'e moli amie oni oshishi
  3. igueseshi
  4. ir'ode guese isue n'a kha laa tisha
  5. ime r'abo n'a vha kpea ne r'o chi alo
  6. ir'akualo ro guese alo a kha laa lase owa le ninanina agbo n'e moli amie oni iguami  ali ereloku eneize
Abi Akugbe Isokuegbe N'Eke-agbo (World Health Organisation) e mwe; a vha me idano ne n'oni iguami. Tirali ona, ogboogbo e r'egbe khia, e shito shi owa n'e vha moli akanya n'o mwuemi shi atode. Ogbo o kha laa lase o r'akualo shi alo. Ogbo o kha r'obo chi asha, o kpe abo a, laa o r'isanitaiza abo r'o shishi abo a.

EMATA EGBO


oshishi - virus
amwu - infection
iguami n'amwu - infectious disease
eke-agbo - world
akualo - face mask
eneize - the sick
ereloku - caregivers
ekeka - million
amie - symptoms
ikpami-ame - droplets

Describing People

Ọ yaga - s/he is tall Ọ shẹ - s/he is short Ọ khua - s/he is big/fat Ọ gba - s/he is fat Ọ fu - s/he is big Ọ zegbe - he/she is fat Ọ nisẹ -...